Kruitvat

Door Bart De Wever op 4 december 2012, over deze onderwerpen: NV-A, Regio's in Europa

Na de verkiezingen in Catalonië zitten er 5 autonomisten extra in het regionale parlement en hebben alle autonomisten samen er bijna twee derde van de zetels in handen. De stemmenverschuiving naar radicalere partijen maakt tegelijk dat er op korte termijn misschien geen referendum komt over onafhankelijkheid. Het valt op hoe in de binnen- en buitenlandse kranten de klemtoon in de (titels van) analyses soms expliciet op de eerste dan wel op de tweede vaststelling wordt gelegd. Het doet vermoeden dat de inschatting vaak wordt gekleurd door de opinie over de nationale cohesie in het land waar de journalist zelf woont. Dat is jammer, want het staat in de weg van veel interessantere analyses. Met name over de vraag hoe de interactie tussen een staat en een regio er toe kan leiden dat de drang naar autonomie in die regio een meerderheidsdenken wordt.

De Duitser Hans-Joachim Voth, professor in economische geschiedenis aan de universiteit van Barcelona, leverde daarover een interessante bijdrage op de webstek van CNN. Voth beschrijft hoe een kleine maar rijke regio in toenemende mate oordeelt dat de Spaanse belastingen te hoog zijn en de politieke inspraak te klein. De lokale elite voelt zich niet vertegenwoordigd en de publieke opinie radicaliseert. De weinig empathische reactie van Madrid, tot en met het dreigen van troepen te sturen, voedt de escalatie almaar verder. Alleen beschrijft Voth hiermee niet het Catalonië van vandaag, maar wel de Nederlanden in de 16de eeuw. De opstand in de Nederlanden was immers in oorsprong geen nationale afscheidingsstrijd of een godsdienstoorlog, maar vooral een conflict over fiscaliteit. De Spaanse Habsburgers zaten voortdurend verlegen om geld om hun immense rijk te consolideren. Dat ze dit haalden uit de rijke Nederlanden die ze vanuit Madrid bestuurden, deed bij de lokale elite langzaam maar zeker de emmer overlopen.

Wat in het collectief geheugen overblijft, is echter niet het belastingconflict, maar wel de heroïsche strijd van een onderdrukt en verpauperd volk tegen de vreemde overheerser. Het beeld dat ons uit romans van Hendrik Conscience (onze belangrijkste schrijver die gisteren onder zeer bescheiden belangstelling 200 kaarsjes uitblies), Charles de Coster en Louis Paul Boon werd overgeleverd. Niets dat zo hard in het collectief geheugen blijft hangen als de militaire repressie van een hongeroproer van de onderklasse. Veel meer dan de basis van zo'n historische omwenteling die vooraf wordt gelegd door de ondernemende middenklasse. Volgens dit patroon verliep ook de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd. De Britse creativiteit om belastingen te heffen op de economische activiteit in de kolonies zou zelfs een PS'er vandaag enige gêne bezorgen. De kolonisten gingen de Britse troepen daardoor stilaan zien als bezetters in plaats van beschermers. Toen hun eis tot meer inspraak werd beantwoord door meer soldaten te sturen, begon er een escalatie met de bekende historische gevolgen. De Fransen haastten zich daarbij om de Amerikaanse opstandelingen te gaan steunen tegen de gemeenschappelijke vijand. Maar ironisch genoeg zou die Franse inzet bijdragen tot een herhaling van de geschiedenis in Frankrijk zelf. Dure militaire operaties wegen immers op de staatskas en het Franse belastingsysteem van toen steunde enorm op de ondernemende burgerij. Die ging in ruil voor haar financiële bijdragen meer politieke macht opeisen. De weigering van adel en clerus om daar op in te gaan, zette een fatale escalatie in gang die de oude orde zou vernietigen. Het kantelmoment dat we ons daarbij allemaal voor de geest halen, is de bestorming van de Bastille door het volk. Het echte startschot van de revolutie werd echter een maand eerder gegeven toen de derde stand met de Eed van de Kaatsbaan weigerde om als meerderheid nog langer in de minderheid te kunnen worden gesteld.

Wie vandaag bekommerd is om het behoud van een politieke unie – of het nu Spanje, België of de EU is - doet er dus goed aan te beseffen dat de productieve middenklasse de drijvende kracht is achter historische omwentelingen. Wie aan hen zware financiële inspanningen vraagt en vervolgens hun eis tot grotere inspraak afdoet met beledigingen en dreigementen, speelt met lucifers op het kruitvat.

Hoe waardevol vond je dit artikel?

Geef hier je persoonlijke score in
De gemiddelde score is